Δεν έχει γίνει ακόμη ιατρικός έλεγχος· το άρθρο βασίζεται σε κατευθυντήριες οδηγίες και στις πηγές που αναφέρονται παρακάτω. Πώς ελέγχουμε.

«Κοιμάμαι πολλές ώρες και δεν ξεκουράζομαι.» «Κοιμάμαι 12 ώρες, είναι φυσιολογικό;» Οι αναζητήσεις στο Google για τον πολύ ύπνο είναι σχεδόν τόσο συχνές όσο για τον λίγο. Ο πολύς ύπνος δεν είναι πάντα πρόβλημα. Όταν όμως γίνεται κανόνας και συνεχίζεις να νυστάζεις, αξίζει να ψάξεις γιατί. Το πόσες ώρες θεωρούνται πολλές εξαρτάται από την ηλικία, όπως εξηγούν τα βασικά του ύπνου.

Πόσος ύπνος είναι «πολύς»;

Για τους περισσότερους ενήλικες, οι συστάσεις είναι επτά έως εννέα ώρες τη νύχτα. Ο πίνακας ανά ηλικία βρίσκεται στο άρθρο πόσες ώρες ύπνου χρειάζεσαι. Ως πολύς ύπνος ορίζεται συνήθως ο ύπνος πάνω από εννέα ώρες, τακτικά.

Η Αμερικανική Ακαδημία Ιατρικής Ύπνου και η Εταιρεία Έρευνας Ύπνου, στις κοινές τους συστάσεις, σημειώνουν κάτι σημαντικό. Πάνω από εννέα ώρες τακτικά μπορεί να είναι φυσιολογικό:

  • για τους νέους ενήλικες
  • για όσους αναπληρώνουν ύπνο μετά από περίοδο με λίγο ύπνο
  • για όσους είναι άρρωστοι

Για τους υπόλοιπους, οι ίδιες οργανώσεις γράφουν ότι δεν είναι βέβαιο αν τόσος ύπνος συνδέεται με κίνδυνο για την υγεία.

Πότε ο πολύς ύπνος είναι απολύτως λογικός

  • Μετά από ξενύχτια. Αν όλη την εβδομάδα κοιμάσαι έξι ώρες, το Σάββατο θα κοιμηθείς δέκα. Αυτό είναι αναπλήρωση, όχι πρόβλημα. Το πραγματικό πρόβλημα είναι οι έξι ώρες, δηλαδή η έλλειψη ύπνου. Και αυτές οι ώρες έχουν κόστος.
  • Όταν είσαι άρρωστος. Στην ίωση ή στη γρίπη το σώμα ζητά περισσότερο ύπνο.
  • Στην εφηβεία και στα 20. Οι έφηβοι χρειάζονται περισσότερες ώρες από τους ενήλικες.
  • Μετά από έντονη σωματική κούραση.

Πότε είναι σημάδι για κάτι άλλο

Η πιο συχνή περίπτωση δεν είναι ότι κοιμάσαι πολύ, αλλά ότι κοιμάσαι άσχημα. Αν ξυπνάς κουρασμένος, δες ξυπνάω κουρασμένος. Αν ο ύπνος διακόπτεται συνέχεια, ακόμη και χωρίς να το καταλαβαίνεις, το σώμα ζητά περισσότερες ώρες για να ξεκουραστεί. Οι πιο συχνές αιτίες είναι οι εξής.

Υπνική άπνοια

Δυνατό ροχαλητό, κομμένη ανάσα, ξερό στόμα και πονοκέφαλος το πρωί. Ο ύπνος σπάει πολλές φορές μέσα στη νύχτα, και το πρωί ξυπνάς σαν να μην κοιμήθηκες. Διάβασε για την υπνική άπνοια.

Κατάθλιψη

Η κατάθλιψη μπορεί να φέρει είτε αϋπνία είτε πολύ ύπνο. Αν ο πολύς ύπνος συνοδεύεται από θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος ή αίσθημα ότι «δεν έχει νόημα να σηκωθώ», μίλησε με γιατρό ή με ειδικό ψυχικής υγείας. Αν χρειάζεσαι κάποιον να μιλήσεις αμέσως, η γραμμή ψυχοκοινωνικής υποστήριξης 10306 λειτουργεί όλο το 24ωρο.

Φάρμακα και ουσίες

Ορισμένα αντιισταμινικά, ηρεμιστικά, αντικαταθλιπτικά και αναλγητικά φέρνουν υπνηλία. Το ίδιο και το αλκοόλ. Μη σταματήσεις φάρμακο μόνος σου. Ρώτα τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό.

Παθήσεις που φέρνουν κούραση

Το NHS αναφέρει την αναιμία από έλλειψη σιδήρου, τον διαβήτη και τις διαταραχές του θυρεοειδή ανάμεσα στις αιτίες της επίμονης κούρασης. Αυτές ελέγχονται με απλές εξετάσεις αίματος.

Διαταραχές υπνηλίας

Πιο σπάνια, η αιτία είναι μια διαταραχή του ίδιου του εγκεφάλου, όπως η ναρκοληψία ή η ιδιοπαθής υπερυπνία. Στην ιδιοπαθή υπερυπνία οι άνθρωποι κοιμούνται συχνά οκτώ έως δέκα ώρες ή περισσότερο, δυσκολεύονται πολύ να ξυπνήσουν και μπορεί να νιώθουν μπερδεμένοι για ώρα. Οι μεσημεριανοί τους ύπνοι κρατούν ώρες και δεν τους ξεκουράζουν. Η διάγνωση γίνεται σε κέντρο ύπνου.

Τι δείχνουν οι μεγάλες μελέτες

Μια μετα-ανάλυση 137 μελετών με πάνω από πέντε εκατομμύρια συμμετέχοντες συνέκρινε όσους κοιμούνταν πολύ με όσους κοιμούνταν κανονικά. Ο πολύς ύπνος συνδέθηκε με:

Αποτέλεσμα Σχετικός κίνδυνος
Θάνατος από κάθε αιτία περίπου 39% μεγαλύτερος
Εγκεφαλικό περίπου 46% μεγαλύτερος
Διαβήτης περίπου 26% μεγαλύτερος
Καρδιαγγειακή νόσος περίπου 25% μεγαλύτερος
Υπέρταση χωρίς σαφή σύνδεση

Μια άλλη μετα-ανάλυση βρήκε ότι ο χαμηλότερος κίνδυνος ήταν γύρω στις επτά ώρες. Πάνω από αυτό, κάθε επιπλέον ώρα συνδεόταν με περίπου 13% μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου.

Τα νούμερα ακούγονται τρομακτικά, αλλά θέλουν προσοχή. Είναι μελέτες παρατήρησης, που δείχνουν συσχέτιση. Οι ίδιοι οι συγγραφείς γράφουν ότι μένει να φανεί αν η σχέση είναι αιτιώδης. Πολύ πιθανό είναι ότι άνθρωποι που ήδη έχουν κάποια πάθηση, κατάθλιψη ή κακή ποιότητα ύπνου κοιμούνται περισσότερο. Το μήνυμα λοιπόν δεν είναι «βάλε ξυπνητήρι για να κοιμάσαι λιγότερο». Είναι «αν κοιμάσαι πολύ χωρίς λόγο, ψάξε το γιατί».

Τι μπορείς να κάνεις

  • Σταθερό ξύπνημα, ακόμη και το Σαββατοκύριακο. Ο ύπνος μέχρι το μεσημέρι την Κυριακή κάνει πιο δύσκολη τη Δευτέρα.
  • Φως το πρωί. Άνοιξε τα παντζούρια ή βγες έξω τα πρώτα λεπτά της μέρας.
  • Κίνηση μέσα στη μέρα. Η τακτική άσκηση βοηθά την ποιότητα του ύπνου.
  • Λιγότερο αλκοόλ τα βράδια.
  • Ημερολόγιο ύπνου για δύο εβδομάδες: πότε πέφτεις, πότε ξυπνάς, πόσο νυστάζεις. Θα βοηθήσει και τον γιατρό.
  • Αν έχεις πονοκέφαλο, το NHS προτείνει να μην κοιμάσαι περισσότερο από ό,τι συνήθως, γιατί μπορεί να τον χειροτερέψει.

Πότε να μιλήσεις με γιατρό

  • Κοιμάσαι τακτικά πάνω από εννέα με δέκα ώρες και συνεχίζεις να νυστάζεις.
  • Νυστάζεις τόσο που σε παίρνει ο ύπνος στη δουλειά, στο τραπέζι ή στο τιμόνι.
  • Ροχαλίζεις δυνατά ή σου είπαν ότι σταματάς να αναπνέεις.
  • Ο πολύς ύπνος ήρθε μαζί με θλίψη, απώλεια βάρους ή άλλα νέα συμπτώματα.
  • Ξεκίνησε μετά από νέο φάρμακο.

Για τις πιο συχνές αιτίες της υπνηλίας, δες και το νυστάζω συνέχεια.