Δεν έχει γίνει ακόμη ιατρικός έλεγχος· το άρθρο βασίζεται σε κατευθυντήριες οδηγίες και στις πηγές που αναφέρονται παρακάτω. Πώς ελέγχουμε.
Το ροχαλητό συνήθως αντιμετωπίζεται σαν αστείο ή σαν ενόχληση για τον σύντροφο. Μερικές φορές όμως είναι το πιο εμφανές σύμπτωμα μιας πολύ συχνής διαταραχής που μένει αδιάγνωστη: της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας.
Τι είναι
Στην αποφρακτική υπνική άπνοια, ο αεραγωγός στο ύψος του λαιμού κλείνει μερικώς ή πλήρως, επανειλημμένα, κατά τη διάρκεια του ύπνου. Η αναπνοή μειώνεται (υπόπνοια) ή σταματά (άπνοια) για τουλάχιστον 10 δευτερόλεπτα. Το οξυγόνο στο αίμα πέφτει και ο εγκέφαλος προκαλεί μια σύντομη αφύπνιση για να ανοίξει ξανά ο αεραγωγός. Αυτό μπορεί να συμβαίνει δεκάδες φορές την ώρα, συνήθως χωρίς να το θυμάσαι.
Πόσο συχνή είναι
Η πρώτη εκτίμηση για την παγκόσμια συχνότητα δημοσιεύτηκε το 2019 στο Lancet Respiratory Medicine. Με βάση δεδομένα από 17 μελέτες σε 16 χώρες, οι ερευνητές εκτίμησαν ότι:
- 936 εκατομμύρια ενήλικες 30-69 ετών παγκοσμίως έχουν άπνοια από ήπια έως σοβαρή
- 425 εκατομμύρια έχουν μέτρια ή σοβαρή, δηλαδή τη μορφή για την οποία συνήθως συστήνεται θεραπεία
Οι περισσότεροι δεν το γνωρίζουν.
Τα σημάδια
- Δυνατό, συχνό ροχαλητό, ιδίως αν διακόπτεται από σιωπή και ένα απότομο «ρουθούνισμα»
- Παύσεις στην αναπνοή που παρατηρεί ο σύντροφος
- Ξύπνημα με αίσθημα πνιγμού
- Υπνηλία μέσα στη μέρα, ακόμα και μετά από πολλές ώρες στο κρεβάτι
- Πρωινός πονοκέφαλος, ξηρό στόμα
- Συχνή ούρηση τη νύχτα
- Δυσκολία συγκέντρωσης, ευερεθιστότητα
Παράγοντες κινδύνου είναι το αυξημένο βάρος, η ηλικία, το ανδρικό φύλο, η ανατομία του προσώπου και του λαιμού, το αλκοόλ το βράδυ και το κάπνισμα. Η άπνοια όμως εμφανίζεται και σε αδύνατους ανθρώπους και σε γυναίκες, κυρίως μετά την εμμηνόπαυση.
Γιατί έχει σημασία
Πέρα από την κούραση, η άπνοια που δεν θεραπεύεται συνδέεται με υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα, διαβήτη τύπου 2 και περισσότερα ατυχήματα, ιδίως τροχαία από υπνηλία στο τιμόνι, σύμφωνα με το αμερικανικό National Heart, Lung, and Blood Institute.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Η διάγνωση δεν γίνεται με ερωτηματολόγιο ή με εφαρμογή στο κινητό. Χρειάζεται μελέτη ύπνου:
- Πολυυπνογραφία σε εργαστήριο ύπνου. Περνάς μια νύχτα σε ειδικό χώρο, συνήθως νοσοκομείου, με αισθητήρες που καταγράφουν εγκεφαλικά κύματα, κινήσεις ματιών, μυϊκό τόνο, ροή αέρα, αναπνευστικές κινήσεις, οξυγόνο και καρδιακό ρυθμό.
- Τεστ άπνοιας στο σπίτι. Μια απλούστερη συσκευή καταγράφει κυρίως αναπνοή και οξυγόνο. Σύμφωνα με τις οδηγίες της Αμερικανικής Ακαδημίας Ιατρικής Ύπνου, είναι κατάλληλο για ενήλικες με αυξημένη πιθανότητα μέτριας ή σοβαρής άπνοιας χωρίς σοβαρά συνοδά νοσήματα. Αν το τεστ στο σπίτι βγει αρνητικό ή αδιευκρίνιστο ενώ η υποψία παραμένει, οι οδηγίες προβλέπουν πολυυπνογραφία.
Η σοβαρότητα μετριέται με τον δείκτη άπνοιας-υπόπνοιας (AHI), δηλαδή τον μέσο αριθμό επεισοδίων ανά ώρα ύπνου:
| AHI (επεισόδια/ώρα) | Κατηγορία |
|---|---|
| Κάτω από 5 | Φυσιολογικό |
| 5 έως 15 | Ήπια άπνοια |
| 15 έως 30 | Μέτρια άπνοια |
| Πάνω από 30 | Σοβαρή άπνοια |
Στην Ελλάδα μελέτες ύπνου γίνονται σε εργαστήρια ύπνου νοσοκομείων, συνήθως σε πνευμονολογικές ή νευρολογικές κλινικές, και σε ιδιωτικά κέντρα. Η παραπομπή ξεκινά από τον προσωπικό γιατρό ή από πνευμονολόγο.
Θεραπεία
CPAP. Η βασική θεραπεία για τη μέτρια και σοβαρή άπνοια. Μια μικρή συσκευή στέλνει αέρα υπό ελαφριά, σταθερή πίεση μέσω μάσκας στη μύτη ή στη μύτη και το στόμα, ώστε ο αεραγωγός να μένει ανοιχτός. Η AASM συστήνει τη θεραπεία θετικής πίεσης για ενήλικες με άπνοια και υπερβολική υπνηλία. Η συσκευή δουλεύει μόνο όσο τη χρησιμοποιείς, και οι πρώτες εβδομάδες θέλουν προσαρμογή: η σωστή μάσκα και η ρύθμιση της πίεσης κάνουν μεγάλη διαφορά.
Άλλες επιλογές, ανάλογα με την περίπτωση και πάντα μετά από ιατρική εκτίμηση:
- Απώλεια βάρους, που μπορεί να μειώσει τη σοβαρότητα
- Ενδοστοματικές συσκευές που κρατούν την κάτω γνάθο λίγο προς τα εμπρός, κυρίως για ήπια ή μέτρια άπνοια ή για όσους δεν ανέχονται το CPAP
- Θεραπεία θέσης, όταν η άπνοια εμφανίζεται κυρίως όταν κοιμάσαι ανάσκελα
- Χειρουργικές επεμβάσεις σε επιλεγμένους ασθενείς
Το αλκοόλ και τα ηρεμιστικά το βράδυ χαλαρώνουν τους μύες του λαιμού και μπορεί να επιδεινώσουν την άπνοια.
Άπνοια και δίπλωμα οδήγησης
Με την Οδηγία 2014/85/ΕΕ η Ευρωπαϊκή Ένωση πρόσθεσε την αποφρακτική υπνική άπνοια στις προϋποθέσεις υγείας για τις άδειες οδήγησης. Η Οδηγία ορίζει ως μέτρια άπνοια AHI 15-29 και ως σοβαρή AHI 30 ή περισσότερο, και στις δύο περιπτώσεις με υπερβολική υπνηλία τη μέρα. Προβλέπει ότι οι οδηγοί που έχουν μέτρια ή σοβαρή άπνοια μπορούν να πάρουν ή να ανανεώσουν το δίπλωμα με ιατρική γνωμάτευση ότι η κατάσταση ελέγχεται, συνήθως με θεραπεία, και με περιοδική επανεξέταση: το αργότερο κάθε τρία χρόνια για δίπλωμα αυτοκινήτου ή μοτοσικλέτας και κάθε χρόνο για δίπλωμα φορτηγού ή λεωφορείου. Η άπνοια που ελέγχεται δεν σε αποκλείει από την οδήγηση. Η υπνηλία στο τιμόνι όμως είναι κίνδυνος για σένα και για τους άλλους.
Τι να κάνεις αν αναγνωρίζεις τα σημάδια
- Ρώτησε τον σύντροφό σου αν έχει δει παύσεις στην αναπνοή σου.
- Σημείωσε πόσο συχνά νυστάζεις μέσα στη μέρα, ιδίως σε ήσυχες καταστάσεις ή στο τιμόνι.
- Μίλα με τον γιατρό σου ή με πνευμονολόγο για μελέτη ύπνου.
Αν ξυπνάς συχνά μέσα στη νύχτα χωρίς να ροχαλίζεις, διάβασε γιατί ξυπνάς στις 3 τα ξημερώματα.
