Δεν έχει γίνει ακόμη ιατρικός έλεγχος· το άρθρο βασίζεται σε κατευθυντήριες οδηγίες και στις πηγές που αναφέρονται παρακάτω. Πώς ελέγχουμε.
Ξαπλώνεις κουρασμένος, και μόλις ησυχάσεις αρχίζει ένα μυρμήγκιασμα, ένα τράβηγμα ή κάτι σαν να «σέρνεται» στις γάμπες σου. Η μόνη ανακούφιση είναι να κουνήσεις τα πόδια ή να σηκωθείς να περπατήσεις. Μόλις ξαναξαπλώσεις, ξεκινά από την αρχή. Αν σου ακούγεται γνώριμο, ίσως πρόκειται για το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών, που λέγεται και σύνδρομο ανήσυχων άκρων ή νόσος Willis-Ekbom. Τα ανήσυχα πόδια ανήκουν στους οδηγούς μας για τις διαταραχές ύπνου.
Τι είναι το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών
Είναι νευρολογική κατάσταση που προκαλεί ακατανίκητη ανάγκη να κουνήσεις τα πόδια. Τη συνοδεύει μια δυσάρεστη αίσθηση, που οι άνθρωποι περιγράφουν ως:
- πόνο
- κάψιμο
- μυρμήγκιασμα
- φαγούρα
- τράβηγμα
- κάτι που «σέρνεται» μέσα στο πόδι
Το Εθνικό Ινστιτούτο Νευρολογικών Διαταραχών των ΗΠΑ (NINDS) το χαρακτηρίζει ταυτόχρονα διαταραχή του ύπνου και κινητική διαταραχή. Πυροδοτείται από την ξεκούραση και την προσπάθεια να κοιμηθείς, και αναγκάζει τον άνθρωπο να κινηθεί για να ανακουφιστεί.
Τα συμπτώματα:
- εμφανίζονται κυρίως όταν κάθεσαι ή ξαπλώνεις για ώρα, για παράδειγμα σε ένα ταξίδι με αεροπλάνο ή μπροστά στην τηλεόραση
- ανακουφίζονται όσο κινείσαι, αλλά επιστρέφουν μόλις σταματήσεις
- χειροτερεύουν το απόγευμα και τη νύχτα, και συνήθως υποχωρούν νωρίς το πρωί
- μπορεί να εμφανιστούν και στα χέρια, πιο σπάνια
Επειδή κορυφώνονται την ώρα του ύπνου, το σύνδρομο προκαλεί συχνά αϋπνία, κούραση και υπνηλία την επόμενη μέρα. Σύμφωνα με το NINDS, μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση, τη συγκέντρωση και τη μνήμη.
Τα τρία ερωτήματα της διάγνωσης
Η διάγνωση είναι κλινική, δηλαδή στηρίζεται σε όσα περιγράφεις στον γιατρό. Το Εργαστήριο Μελέτης Ύπνου του «Ευαγγελισμού» χρησιμοποιεί ερωτηματολόγιο με τρία βασικά ερωτήματα:
- Νιώθεις μια δυσάρεστη αίσθηση στα πόδια, που συνοδεύεται από επιτακτική ανάγκη να τα κινήσεις;
- Αυτή η αίσθηση εμφανίζεται κυρίως ή μόνο όταν ξεκουράζεσαι και καλυτερεύει με την κίνηση;
- Είναι χειρότερη το βράδυ ή τη νύχτα από ό,τι το πρωί;
Για να μπει η διάγνωση, οι απαντήσεις και στα τρία πρέπει να είναι «ναι». Ένα τέταρτο ερώτημα, για το πόσο συχνά εμφανίζονται τα συμπτώματα, δείχνει τη βαρύτητα. Το ερωτηματολόγιο δεν αντικαθιστά την εξέταση. Μπορεί όμως να σε βοηθήσει να περιγράψεις τα συμπτώματά σου με ακρίβεια.
Τι μοιάζει, αλλά δεν είναι
| Κατάσταση | Πώς διαφέρει |
|---|---|
| Κράμπες στη διάρκεια του ύπνου | Ξαφνική, επώδυνη σύσπαση του μυός, συνήθως στη γάμπα, που περνά με τέντωμα |
| Τινάγματα την ώρα που αποκοιμιέσαι | Φυσιολογικά, μεμονωμένα τινάγματα, συχνά με την αίσθηση ότι πέφτεις |
| Περιοδικές κινήσεις των άκρων | Επαναλαμβανόμενες συσπάσεις στη διάρκεια του ύπνου, χωρίς δυσάρεστη αίσθηση. Συχνά τις παρατηρεί ο σύντροφος |
| Περιφερική νευροπάθεια | Μπορεί να προκαλεί παρόμοια συμπτώματα. Τη διακρίνει ο γιατρός |
Γιατί συμβαίνει
Συχνά δεν βρίσκεται σαφής αιτία, και η πάθηση είναι πιο πιθανή αν την έχει κάποιος στην οικογένεια. Πιστεύεται ότι συνδέεται με τα επίπεδα σιδήρου και τη ντοπαμίνη, μια χημική ουσία του εγκεφάλου. Το NHS και ο «Ευαγγελισμός» αναφέρουν ότι το σύνδρομο μπορεί να προκληθεί ή να χειροτερέψει από:
- την εγκυμοσύνη, οπότε συνήθως περνά μετά τον τοκετό
- τη σιδηροπενική αναιμία
- τη νεφρική νόσο
- ορισμένα φάρμακα
Η κατευθυντήρια οδηγία της Αμερικανικής Ακαδημίας Ιατρικής του Ύπνου (AASM) του 2025 βάζει δύο βασικά βήματα πριν από κάθε θεραπεία. Το πρώτο είναι να ελέγχεται τακτικά ο σίδηρος στο αίμα, μαζί με τη φερριτίνη, σε κάθε άνθρωπο με σημαντικά συμπτώματα. Τα όρια για τη χορήγηση σιδήρου σε όσους έχουν το σύνδρομο είναι διαφορετικά από αυτά του γενικού πληθυσμού. Το δεύτερο είναι να αντιμετωπίζεται ό,τι χειροτερεύει τα συμπτώματα, όπως:
- το αλκοόλ και η καφεΐνη
- ορισμένες κατηγορίες φαρμάκων, όπως κάποια αντιισταμινικά και κάποια αντικαταθλιπτικά
- η αθεράπευτη υπνική άπνοια
Αν παίρνεις κάποιο από αυτά τα φάρμακα, μην το σταματήσεις μόνος σου. Συζήτησέ το με τον γιατρό σου.
Τι βοηθά στο σπίτι
Το NHS προτείνει τα εξής:
Κάνε:
- άσκηση μέσα στη μέρα
- ύπνο και ξύπνημα την ίδια ώρα κάθε μέρα
- το υπνοδωμάτιο σκοτεινό και ήσυχο
- ένα ζεστό μπάνιο ή θερμοφόρες στα πόδια πριν τον ύπνο
- περπάτημα, διατάσεις ή μασάζ στα πόδια όταν έχεις συμπτώματα
- κάτι που σου αποσπά την προσοχή, όπως διάβασμα ή σταυρόλεξο
- διακοπή του καπνίσματος, με βοήθεια αν τη χρειάζεσαι
Απόφυγε:
- την καφεΐνη μετά το μεσημέρι, δηλαδή καφέ, τσάι και ενεργειακά ποτά
- το αλκοόλ για τουλάχιστον 2 ώρες πριν τον ύπνο
- το βαρύ γεύμα και την έντονη άσκηση αργά το βράδυ
- το κινητό ακριβώς πριν τον ύπνο
- τον ύπνο μέσα στη μέρα
Το μαγνήσιο κυκλοφορεί συχνά ως βοήθημα για τον ύπνο. Τι δείχνουν οι μελέτες για αυτό θα το βρεις στο άρθρο «Μαγνήσιο για τον ύπνο». Δεν αντικαθιστά τον έλεγχο σιδήρου ούτε τη θεραπεία που θα σου προτείνει ο γιατρός.
Η θεραπεία από τον γιατρό
Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία. Αν φταίει άλλη πάθηση, για παράδειγμα χαμηλός σίδηρος, η αντιμετώπισή της μπορεί να φέρει βελτίωση. Αν τα συμπτώματα επιμένουν, υπάρχουν φάρμακα με καλά στοιχεία. Η οδηγία της AASM του 2025 άλλαξε αρκετά τη σειρά προτίμησης ανάμεσα στις κατηγορίες φαρμάκων, σε σχέση με όσα ίσχυαν παλιότερα. Ποιο ταιριάζει σε σένα, σε ποια δόση και για πόσο καιρό, το αποφασίζει ο γιατρός. Το αποφασίζει ανάλογα με τον σίδηρό σου, τις άλλες παθήσεις σου και το αν είσαι έγκυος. Δεν είναι θέμα για αυτοθεραπεία ή για συμβουλές από φόρουμ.
Αν η κατάσταση σε έχει εξαντλήσει ψυχολογικά, το NHS σημειώνει ότι μπορεί να βοηθήσει και η ψυχοθεραπεία.
Πότε να μιλήσεις με γιατρό
- Τα συμπτώματα σε εμποδίζουν να κοιμηθείς.
- Επηρεάζουν τη διάθεση ή την ψυχική σου υγεία.
- Δοκίμασες τις αλλαγές στο σπίτι και δεν βοήθησαν.
- Είσαι έγκυος και τα συμπτώματα σε ταλαιπωρούν. Πολλές θεραπείες χρειάζονται ειδική εκτίμηση στην εγκυμοσύνη.
- Έχεις νεφρική νόσο ή γνωστή αναιμία.
Αν ξυπνάς συχνά τη νύχτα και δεν ξέρεις γιατί, δες και το άρθρο «Γιατί ξυπνάω στις 3 τα ξημερώματα». Ο σύντροφός σου μπορεί επίσης να σου πει αν κουνάς τα πόδια σου ενώ κοιμάσαι.
