Δεν έχει γίνει ακόμη ιατρικός έλεγχος· το άρθρο βασίζεται σε κατευθυντήριες οδηγίες και στις πηγές που αναφέρονται παρακάτω. Πώς ελέγχουμε.
Βρίσκεις το παιδί σου όρθιο στο σαλόνι στις 11 το βράδυ, με ανοιχτά μάτια αλλά «άδειο» βλέμμα. Ή ο σύντροφός σου σου λέει ότι το προηγούμενο βράδυ άνοιξες το ψυγείο και δεν θυμάσαι τίποτα. Η υπνοβασία τρομάζει, αλλά είναι αρκετά συχνή και τις περισσότερες φορές δεν είναι σοβαρή. Το σημαντικό είναι να μείνει ασφαλής αυτός που υπνοβατεί. Η υπνοβασία ανήκει στους οδηγούς μας για τις διαταραχές ύπνου.
Τι είναι η υπνοβασία
Η υπνοβασία είναι μια παραϋπνία, δηλαδή μια ανεπιθύμητη συμπεριφορά που συμβαίνει στη διάρκεια του ύπνου. Συμβαίνει όταν ξυπνάς μερικώς από τον βαθύ ύπνο: το σώμα μπορεί να κινηθεί, αλλά ο εγκέφαλος δεν έχει ξυπνήσει πλήρως.
Γι’ αυτό εμφανίζεται συνήθως στο πρώτο μέρος της νύχτας, όταν ο βαθύς ύπνος είναι περισσότερος. Για το πώς εναλλάσσονται τα στάδια, δες τα βασικά του ύπνου.
Πώς μοιάζει ένα επεισόδιο
Σύμφωνα με το NHS, αυτός που υπνοβατεί:
- μοιάζει να ξυπνά, ανακάθεται ή σηκώνεται από το κρεβάτι
- έχει συνήθως ανοιχτά μάτια, με κενό βλέμμα
- δεν αντιδρά κανονικά σε ό,τι γίνεται γύρω του
- κάνει συνήθως απλά, καθημερινά πράγματα, όπως να ντυθεί ή να περπατήσει στο σπίτι
- σπανιότερα κάνει πιο σύνθετα πράγματα, όπως να φάει ή να βγει από το σπίτι
Το επεισόδιο κρατά συνήθως λίγα λεπτά. Μπορεί να γυρίσει μόνος στο κρεβάτι ή να ξυπνήσει μπερδεμένος. Συνήθως δεν θυμάται τίποτα το πρωί. Η Αμερικανική Ακαδημία Ιατρικής Ύπνου αναφέρει ότι σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να συμβούν πιο επικίνδυνες συμπεριφορές, όπως να βγει κανείς από παράθυρο ή να οδηγήσει.
Πόσο συχνή είναι
Μια μετα-ανάλυση μελετών από πολλές χώρες βρήκε ότι:
| Ομάδα | Ποσοστό |
|---|---|
| Έχουν υπνοβατήσει κάποια στιγμή στη ζωή τους | περίπου 6,9% |
| Παιδιά, τους τελευταίους 12 μήνες | περίπου 5,0% |
| Ενήλικες, τους τελευταίους 12 μήνες | περίπου 1,5% |
Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι οι μελέτες διέφεραν πολύ μεταξύ τους, οπότε τα ποσοστά είναι κατά προσέγγιση. Είναι πάντως σαφές ότι η υπνοβασία είναι πιο συχνή στα παιδιά.
Τι την προκαλεί
Η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή. Το NHS αναφέρει ότι μπορεί να συνδέεται με:
- λίγο ύπνο
- άλλες διαταραχές ύπνου, όπως η υπνική άπνοια ή το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών
- πυρετό
- κάποια φάρμακα, όπως τα υπνωτικά
- άγχος
- αλκοόλ
Είναι επίσης πιο συχνή σε οικογένειες όπου υπνοβατούν κι άλλα μέλη.
Τι κάνεις όταν κάποιος υπνοβατεί
- Οδήγησέ τον ήρεμα πίσω στο κρεβάτι.
- Αν πρέπει να τον ξυπνήσεις, κάν’ το απαλά. Αν ξυπνήσει απότομα, μπορεί να είναι μπερδεμένος, φοβισμένος ή θυμωμένος.
- Μην τον ταρακουνάς και μη φωνάζεις. Το Εργαστήριο Μελέτης Ύπνου σημειώνει ότι σπάνια ο υπνοβάτης μπορεί να γίνει επιθετικός με όποιον προσπαθήσει να τον ξυπνήσει.
Πώς κάνεις το σπίτι πιο ασφαλές
Το NHS προτείνει:
- κλειστές πόρτες και παράθυρα, και προστατευτικά στις σκάλες για τα παιδιά
- πάτωμα χωρίς αντικείμενα που μπορεί να σκοντάψει κανείς
- μαχαίρια και εργαλεία κλειδωμένα
- συναγερμό στην πόρτα, αν υπάρχει κίνδυνος να βγει από το σπίτι
- όχι στο πάνω κρεβάτι της κουκέτας για παιδί που υπνοβατεί
Πώς μπορείς να μειώσεις τα επεισόδια
- Κοιμήσου αρκετά, με σταθερή ώρα ύπνου και ξυπνήματος. Δες πόσες ώρες ύπνου χρειάζεται κάθε ηλικία.
- Απόφυγε καφεΐνη και αλκοόλ το βράδυ.
- Χαλάρωσε πριν τον ύπνο και προσπάθησε να διαχειριστείς το άγχος.
- Κράτα ημερολόγιο ύπνου: πότε κοιμήθηκες, αν υπνοβάτησες, αν είχες πιει καφέ ή αλκοόλ, αν ήσουν κουρασμένος ή αγχωμένος. Έτσι μπορεί να δεις τι το πυροδοτεί.
Θεραπεία
Η υπνοβασία συνήθως δεν χρειάζεται θεραπεία. Τα περισσότερα παιδιά σταματούν μόνα τους μέχρι την εφηβεία. Αν συνδέεται με άλλη πάθηση ή με κάποιο φάρμακο, η αντιμετώπισή τους βοηθά. Μη σταματήσεις όμως φάρμακο χωρίς να μιλήσεις με τον γιατρό σου. Σε πιο δύσκολες περιπτώσεις, ένα κέντρο ύπνου μπορεί να προτείνει ψυχολογική θεραπεία ή, αν δεν βοηθήσουν τα υπόλοιπα, φάρμακα.
Πότε να δεις γιατρό
Το NHS προτείνει να δεις γιατρό αν εσύ ή το παιδί σου υπνοβατείτε και:
- η υπνοβασία χαλάει τον ύπνο σας
- ανησυχείς για ατυχήματα ή τραυματισμούς
- υπάρχουν κι άλλα συμπτώματα, όπως έντονη κούραση τη μέρα ή διακοπές της αναπνοής στον ύπνο
Η Αμερικανική Ακαδημία Ιατρικής Ύπνου προσθέτει ότι ένας ενήλικας που συνεχίζει ή αρχίζει να υπνοβατεί κινδυνεύει περισσότερο να τραυματιστεί, οπότε καλό είναι να συμβουλευτεί ειδικό στον ύπνο.
